Spacer badawczy wokół Centrum Produktu i Usług Lokalnych w Ścinawie – Podsumowanie
- Cel i przebieg spotkania
Współprojektowanie Dzikiego Ogrodu Społecznego odbyło się w ramach Zielonego Laboratorium KŁO podczas Forum Łęgowych Doświadczeń w dniu 19 września 2026 r.
Spotkanie rozpoczęło się krótką prezentacją na sali, podczas której przedstawiono uczestnikom:
- założenia Dzikiego Ogrodu Społecznego,
- planowane strefy funkcjonalne,
- podstawowe kierunki zagospodarowania,
- dalszy proces projektowania ogrodu.
Następnie uczestnicy wraz z Projektantką udali się na teren przyszłego ogrodu. Podczas około godzinnego spaceru badawczego uczestnicy otrzymali mapy z planem ogrodu i wspólnie analizowali istniejącą przestrzeń.
Spacer miał na celu skonfrontowanie przedstawionych wcześniej założeń z rzeczywistym stanem terenu oraz zebranie spostrzeżeń, potrzeb i pomysłów dotyczących przyszłego zagospodarowania.
Zgłoszone podczas spaceru i później w trakcie trwającego Forum propozycje będą przedmiotem dalszej analizy zespołu projektowego i zostaną uwzględnione w dalszych pracach projektowych w zakresie, w jakim będą możliwe do zastosowania z punktu widzenia uwarunkowań terenu, funkcjonalności oraz założeń całego projektu.
- Najważniejsze spostrzeżenia i propozycje
2.1 Strefa izolacyjna od strony drogi
Jedną z najważniejszych potrzeb wskazanych przez uczestników było stworzenie strefy izolacyjnej oddzielającej ogród od drogi.
Zwrócono uwagę na konieczność ograniczenia:
- hałasu,
- ruchu samochodowego,
- spalin,
- wpływu wiatru.
Jednocześnie strefa izolacyjna powinna mieć charakter naturalistyczny i wpisywać się w estetykę Dzikiego Ogrodu Społecznego.
Proponowane nasadzenia:
Uczestnicy wskazali rodzime gatunki charakterystyczne dla krajobrazu Łęgów, m.in.:
- dereń świdwa,
- trzmielinę pospolitą
- chmiel zwyczajny,
- bez czarny,
- kalinę koralową,
- wiciokrzew pospolity,
- bluszcz pospolity.
oraz gatunki towarzyszące i uzupełniające krajobraz Łęgów, m.in.:
- tarninę,
- głogi (jedno i dwuszyjkowe),
- różę dziką,
- jarząb pospolity (jarzębinę),
- kielisznik zaroślowy.
Lista ta stanowi propozycję uczestników do dalszej analizy projektowej.
2.2 Strefa rekreacyjna
Zwrócono uwagę na jakość i trwałość elementów małej architektury.
Uczestnicy zaproponowali, aby planowane elementy wyposażenia były wykonywane z trwałych materiałów, odpornych na warunki atmosferyczne i intensywne użytkowanie.
Wskazano w szczególności:
- stal nierdzewną,
- twarde drewno,
- kamień.
Istotne jest, aby elementy małej architektury były trwałe i mogły służyć użytkownikom przez długi czas.
Miejsce na ognisko czy rodzaj kamiennego kręgu z naturalnymi siedziskami, np. z pniaków, tworzący przestrzeń do wspólnego spędzania czasu i integracji mieszkańców.
2.3 Strefa permakulturowa
W tej części pojawiło się wiele konkretnych propozycji.
Zaproponowano utworzenie ogrodu zielnego, w którym mogłyby znaleźć się m.in.:
- szałwia lekarska,
- lebiodka pospolita,
- macierzanka piaskowa,
- lawenda lekarska,
- werbena pospolita,
- żywokost lekarski,
- melisa lekarska.
- mięta w różnych odmianach.
Ogród zielny mógłby pełnić jednocześnie funkcję:
- użytkową,
- edukacyjną,
- przyrodniczą,
- sensoryczną.
Zaproponowano także uprawę warzyw o stosunkowo niskich wymaganiach pielęgnacyjnych, m.in.:
- dyni,
- cukinii.
Wynikła też bardzo istotna sugestia dotycząca wykonania ogrodzenia w strefie permakultury. Jest to ważne ze względu na ochronę upraw przed gryzoniami i zwierzyną, m.in. zającami i sarnami, które mogą uszkadzać młode sadzonki, pędy oraz liście roślin warzywnych.
- Ogrodzenie powinno jednocześnie pełnić funkcję praktyczną i harmonijnie komponować się z naturalistycznym charakterem całego założenia.
- Powinno być oczywiście wykonane z materiałów wpisujących się w charakter dzikiego ogrodu, np. drewna i gałęzi, czyli tzw. żywopłot faszynowy lub z plecionki wiklinowej, a w razie konieczności z siatki pokrytej lekkimi pnączami.
- Takie rozwiązanie pełniłoby funkcję ochronną, ograniczając dostęp zwierzyny do upraw i równolegle stanowić może naturalny element kompozycji ogrodu.
2.4 Zaangażowanie szkół w opiekę nad ogrodem
Jednym z ciekawszych pomysłów społecznych było zaangażowanie szkół w opiekę nad częścią ogrodu.
Zaproponowano model:
jedna szkoła / klasa – jedna rabata.
Takie rozwiązanie pozwoliłoby połączyć funkcję np. permakulturową z edukacją ekologiczną oraz długofalowym zaangażowaniem dzieci i młodzieży w opiekę nad ogrodem.
Jest to również propozycja, która może wzmacniać społeczny charakter ogrodu, ponieważ jego utrzymanie i rozwój stawałyby się wspólnym zadaniem różnych grup użytkowników.
2.5 Drzewa i krzewy owocowe
Uczestnicy zaproponowali również wprowadzenie do ogrodu drzew i krzewów owocowych.
Proponowane drzewa:
- jabłonie,
- grusze,
- mirabelki,
- śliwy domowe
- derenie jadalne.
Proponowane krzewy:
- porzeczki czarne i czerwone,
- maliny,
- rokitnik,
- aronia.
Pomysł ten wpisuje się w użytkowy i edukacyjny charakter ogrodu oraz może stanowić element poznawania lokalnych roślin i naturalnych sposobów pozyskiwania żywności.
2.6 Rośliny pachnące i ogród sensoryczny
Podczas spaceru zwrócono uwagę na możliwość wykorzystania w ogrodzie roślin pachnących.
Wskazano m.in.:
- bez lilak,
- wiciokrzew,
- lawendę
- dzikie róże.
Rośliny te miałyby pełnić dwie funkcje:
- funkcja przyrodnicza- ich intensywny zapach może przyciągać owady.
- funkcja sensoryczna- zapachy mają również tworzyć dla użytkowników ogrodu przyjemne doświadczenie zmysłowe.
Tym samym ogród może być miejscem, w którym przyrodę poznaje się nie tylko poprzez obserwację, ale również poprzez zapach i bezpośredni kontakt z roślinami.
2.7. Zagospodarowanie skarpy przed budynkiem
Uczestnicy zwrócili szczególną uwagę na skarpę przed budynkiem.
Obecnie, pomimo istniejących nasadzeń, jej wygląd nie jest satysfakcjonujący. Widoczna jest m.in. tkanina ściółkująca z siatkową strukturą, która nie współgra z naturalistycznym charakterem planowanego ogrodu.
Zaproponowane rozwiązanie
Uczestnicy zaproponowali przekształcenie skarpy w bardziej naturalistyczną formę, nawiązującą do wałów i krajobrazu Doliny Odry.
Jednym z pomysłów było zastosowanie na skarpie kwietnej łąki.
Takie rozwiązanie mogłoby jednocześnie:
- poprawić estetykę przestrzeni przed budynkiem,
- nadać jej bardziej naturalistyczny charakter,
- zwiększyć różnorodność roślin,
- stworzyć miejsce sprzyjające zapylaczom.
2.8 Kwietna łąka i bioróżnorodność
Kwietna łąka została wskazana nie tylko jako możliwe rozwiązanie dla skarpy przed budynkiem.
Uczestnicy zaproponowali rozważenie jej zastosowania również w innej części ogrodu.
Kwietna łąka, w połączeniu z innymi nasadzeniami, mogłaby wspierać:
- bioróżnorodność,
- rozwój i bytowanie owadów zapylających,
- różnorodność gatunkową roślin,
- naturalistyczny charakter ogrodu.
W tym kontekście kwietna łąka może stać się jednym z ważniejszych elementów łączących funkcję przyrodniczą, edukacyjną i estetyczną.
2.9. Strefa ekspozycji artystycznej
Bardzo ważne miejsce przeznaczone na prezentację rzeźb, instalacji i innych prac lokalnych rękodzielników, harmonijnie wkomponowanych w naturalistyczne otoczenie.
2.10 Strefa edukacyjna
W odniesieniu do funkcji edukacyjnej uczestnicy zaproponowali wykorzystanie różnorodnych form przekazywania wiedzy.
Zaproponowano zastosowanie tablic edukacyjnych, a także innych, elastycznych form prezentacji materiałów edukacyjnych, takich jak wieszaki na materiały edukacyjne czy tablice magnetyczne. Szczególnie interesującym pomysłem było stworzenie systemu tablic z możliwością wymiany treści.
Ramy tablic mogłyby pozostać stałe, natomiast materiały edukacyjne mogłyby być zmieniane w zależności od:
- pory roku,
- aktualnych potrzeb,
- prowadzonych zajęć,
- wydarzeń,
- tematyki warsztatów.
Pozwoliłoby to uniknąć stworzenia jednorazowej, niezmiennej ekspozycji i umożliwiłoby wykorzystywanie ogrodu w różnorodnych działaniach edukacyjnych.
Ciekawym pomysłem było również przygotowanie fragmentu ogrodu pokazującego różnice pomiędzy obszarami intensywnie koszonymi a tymi, które są koszone rzadziej lub pozostawiane bez koszenia. Taka przestrzeń mogłaby pełnić funkcję praktycznej demonstracji wpływu sposobu pielęgnacji zieleni na różnorodność roślin i obecność owadów.
Wśród propozycji pojawiła się również dźwiękoławka jako element edukacyjny i sensoryczny. Może ona wzbogacić ogród o możliwość poznawania otoczenia poprzez dźwięk.
Uczestnicy zaproponowali również wykorzystanie głazów polodowcowych jako elementów edukacyjnych. Mogłyby one stanowić punkt wyjścia do prezentowania zagadnień związanych z historią i przyrodą regionu.
Zaproponowano też wykorzystanie kłody czarnego dębu z Odry jako elementu edukacyjnego o zmianach w Odrze i regulacji rzeki. Dodatkowo może to zachęcać do zakupu pamiątki z nad Odry w postaci kawałka czarnego dębu.
Ponadto, wykorzystanie elementów marynistycznych wokół znajdującej się już na terenie ogrodu drewnianej szkuty, najlepiej przedmiotów z duszą z dawnych jednostek pływających po rzece.
- DALSZY ETAP
Zebrane podczas Zielonego Laboratorium propozycje zostaną przeanalizowane przez Projektantkę i wykorzystane jako materiał do dalszych prac nad dokumentacją projektową.
Na etapie projektowym zgłoszone pomysły powinny zostać zweryfikowane pod kątem:
- możliwości terenowych,
- charakteru naturalistycznego ogrodu,
- doboru odpowiednich gatunków,
- funkcjonalności,
- trwałości zastosowanych rozwiązań,
- możliwości technicznych,
- kosztów,
- wykorzystania już istniejących nasadzeń i elementów małej architektury (np. tablice, szkuta, taras),
- możliwości późniejszego utrzymania ogrodu.
Propozycje zgłoszone przez uczestników mają charakter konsultacyjny i nie przesądzają o ostatecznych rozwiązaniach projektowych.
- PODSUMOWANIE
Spacer badawczy pokazał, że uczestnicy nie traktują Dzikiego Ogrodu Społecznego wyłącznie jako miejsca rekreacji.
W ich propozycjach pojawiła się wizja przestrzeni, w której człowiek, lokalna przyroda i edukacja wzajemnie się uzupełniają.
Ogród ma być miejscem: do obserwowania, poznawania, uprawiania i smakowania, czerpania z jego plonów w celach warsztatowych, odpoczywania, spotykania się , a zatem doświadczania przyrody wszystkimi zmysłami.
Szczególnie istotne jest wykorzystanie lokalnego charakteru Doliny Odry, rodzimej roślinności, naturalnych siedlisk, kwietnych łąk, roślin użytkowych i elementów związanych z historią oraz przyrodą regionu.
Jednocześnie uczestnicy wskazali konkretne rozwiązania, które mogą nadać ogrodowi indywidualny charakter: strefę izolacyjną od drogi, ogród zielny, rabaty prowadzone przez szkoły, drzewa i krzewy owocowe, rośliny pachnące, kwietne łąki, elementy edukacyjne i artystyczne .
Te propozycje stanowią pierwszy społeczny wkład w projekt Dzikiego Ogrodu Społecznego KŁO i punkt wyjścia do dalszej pracy projektowej.
